Komentarze finansowe Wojciecha Białka analityka CDM Pekao SA
Archiwum
Wojciech Białek
RSS


Kategorie: Wszystkie | Komentarze
RSS
piątek, 04 listopada 2016

Wall Street najwyraźniej przestraszyła się w ostatnich dniach możliwości wygrania przez Donalda Trumpa wyborów prezydenckich w USA, o czym świadczyć może sekwencja 8-kolejnych spadków wartości S&P 500. W okresie minionego pokolenia taka seria miała miejsce wcześniej jedynie 3-krotnie - daty 8-ych spadkowych sesji to 10 października 2008 roku (w niecały miesiąc po bankructwie banku Lehman Brothers i miesiąc przed wyborami prezydenckimi kończącymi 8-letnią kadencją Busha Młodszego), 19 czerwca 1996 (czyli też w roku wyborczym) oraz 10 września 1991. 

 

SP500spada8sesjizrzdu

 

W każdym z tych 3 przypadków maksymalna dalsza strata w ciągu następnych 9 sesji nie przekraczała 0,3 proc., ale później indeks spadał niżej. W 1991 roku dołek został ustanowiony 21 sesji później, w 1996 roku 24 sesje później zaś w 2008 roku 29 sesji później. W każdym przypadku na 46-47 sesji po sygnale S&P 500 był wychodził na poziom nieznacznie wyższy (0,3-3,3 proc.) od notowanego na 8-ej kolejnej sesji spadkowej. Potem następowało ponowne kilkusesyjne osłabienie, a dalsze ścieżki indeksu już kształtowały się odmiennie: w 1991 i 1996 roku powracała trwała hossa, zaś na początku 2009 roku S&P 500 spadał silnie jeszcze raz a silna hossa rozpoczynała się dopiero 4 miesiące po takiej 8-sesyjnej serii spadków. Zawsze najpóźniej 9 miesięcy po sygnale S&P 500 wychodził trwale na plus i nigdy później nie spadał niżej. 

 

ciekiSP5008sesji

 

Ostatnie zachowanie S&P 500 było zbliżone swym charakterem do tego z 1991 czy 1996 roku a znacznie odbiegało dynamiką od tego sprzed 8 lat. Jeśli założyć, że będzie tak nadal, to można ocenić, że dalszy potencjał spadkowy S&P 500 wynosi 2,4-5,3 proc. a jego większa część powinna zostać zrealizowana w ciągu najbliższych 21-29 sesji.

W trakcie tych 8 sesji S&P stracił 2,9 proc. spadając do 3-miesięcznego dołka. Takie sygnały poprzedzały ostatnie minima cyklu 20-tygodniowego na tym indeksie o 3 sesje (20-25 sierpnia 2015), o 26 sesji (6 stycznia-11 lutego 2016) oraz o 0 sesji (27 czerwca 2016). 

 

SP5003miesminimumspadaw8sesji

 

Średnia długość 3 ostatnich wyraźnych przebiegów cyklu 20-tygodniowego sugeruje poszukiwanie dołka tej klasy w okolicach 27 listopada. Dwa wyraźne ostatnie minima cyklu 10-tygodniowego to 27 czerwca i 14 września, co sugeruje następny dołek tej klasy w okolicach 2 grudnia. Można próbować schodzić jeszcze na niższą rozdzielczość: 2 ostatnie widoczne minima cyklu 5-tygodniowego na S&P 500 to 14 września i 17 października, co daje 19 listopada jako oczekiwany termin następnego minimum.

Ciekawe, że nasz rynek przestraszył się tego, czego boi się Wall Street dopiero w środę. Wcześniej - pod koniec października - WIG wspiął się na najwyższy poziom od 11 miesięcy. Takie 11-miesięczne maksima osiągane po wygenerowaniu sygnały sugerującego rozpoczęcie na rynku akcji wzrostowej fazy cyklu Kitchina zaznaczyłem na czerwono na poniższym obrazku:

 

WIGsygna11mies

 

Strach na GPW objawił się 2,5 proc. spadkiem wartości WIG-u w środę. Co ciekawe ostatnio sesje, na którym WIG tracił ponad 2,5 proc. wypadały tuż przed ustanowieniem dołków cyklu 20-tygodniowego. 

 

WIGspadao2i5proc

 

Dosyć dobrze pasuje to do koncepcji, zgodnie z którą październikowy zryw WIG-u miał charakter zbliżony do tego z grudnia ub. r., czyli był ostatnim wzrostem w ramach cyklu 5-tygodniowego przed ustanowieniem dołka cyklu 40-tygodniowego. 

 

WIGwachlarcykl

Podsumowując: do tej pory faza spadkowa obecnego cykl 20-tygodniowego była na WIG bardzo silna (praktycznie brak spadku). Ewentualne reakcje na wynik wyborów w USA mogą to do pewnego stopnia zmienić, ale wydaje się, że ta odporność naszego rynku akcji w okresie sierpień-październik znacznie większa od tej obserwowanej podczas poprzednich faz spadkowych cyklu 20-tygodniowego (marzec-lipiec i październik 2015-styczeń 2016) jest zapowiedzią ujawnienia się znaczącej siły rynku po rozpoczęciu fazy wzrostowej następnego cyklu 20- i 40-tygodniowego, czego - na podstawie układu krótszych cykli 10- i 5-tygodniowego - spodziewać się można w okolicach drugiej połowy listopada. 

 

13:28, bialek.wojciech
Link Komentarze (236) »
środa, 26 października 2016

W zeszłym tygodniu odwiedzili mnie panowie Ryszard i Zbigniew Łukoś z firmy ExMetrix prezentując rozwijaną przez siebie platformę do modelowania i prognozowania procesów rynkowych, gospodarczych czy demograficznych. Ponieważ narzędzie wydaje się warte uwagi poprosiłem panów Łukosiów o przedstawienie jakiegoś przykładowego modelu będącego efektem działania ich systemu. Dostałem model dla DAX-a na następne pół roku wraz z opisem, którego streszczeniem chciałbym się podzielić. 

Pierwszym etapem działania systemu jest selekcja danych, które mają potencjalny wpływ na analizowaną serię (w tym przypadku zachowanie DAX-a). Do dyspozycji jest 11 milionów szeregów danych makroekonomicznych, rynkowych i innych. 

Selekcja danych przeprowadzana była - w przypadku tego modelu - według 3 kryteriów: podobieństwa na poziomie widmowym, kryterium korelacyjnego z uwzględnieniem optymalnych przesunięć oraz kryterium "dedukcyjnego" (czyli po prostu zmiennych dobranych "ręcznie").

W przypadku poszukiwania podobieństwa na poziomie widmowym modelowana seria danych rozbijana jest na składowe widma częstotliwości (czyli na składowe cykle). Podobna procedura stosowana jest do wszystkich dostępnych danych. Dla tych zmiennych, których widmo jest zbliżone do widma DAX-a algorytm wyznacza 2 główne cykle czasowe i dokonuje ich ponownego złożenia. Następnie dokonywane jest porównanie ekstremów (minimów i maksimów) tak uzyskanego złożenia dla danej serii i dla DAX-a. Do dalszego etapu przechodzą te serie, dla których te ekstrema najczęściej wypadają  przed podobnymi ekstremami DAX-a czyli serie, których główne składowe harmoniczne (główne cykle) osiągają dołki/szczyty zwykle wcześniej niż podobne składowe harmoniczne DAX-a. 

Takie główne składowe harmoniczne DAX-a i dwóch przykładowych serii danych (REIT - Crown Castle International Corp. oraz EU-28 Retail confidence indicator) wybranych tą metodą zilustrowane są na obrazkach poniżej:

 

ExMetrix1

ExMetrix2

ExMetrix3

 

Druga metoda wyszukiwania potencjalnie użytecznych przy budowie modelu danych to metoda, którą sam często stosuję, czyli "metoda korelacyjna uwzględniająca optymalne przesunięcie czasowe". Chodzi po prostu o poszukiwanie wśród milionów dostępnych serii danych takich, które wykazują wysoki współczynnik korelacji z daną, dla której model budujemy, przy odpowiednio dużym wyprzedzeniu w stosunku do danej objaśnianej. 

Znaleziona w ten sposób przykładowa seria danych, która przy średnio 10-miesięcznym wyprzedzeniu wobec DAX-a charakteryzowała się w okresie minionych ponad 20 lat współczynnikiem korelacji na poziomie 0,88, widoczna jest na poniższym obrazku.

 

ExMetrix4

 

Żeby nie było tak pięknie - to znaczy w pełni automatycznie - na koniec autorzy modelu wtrącili swoje trzy grosze i dodali do modelu serie danych, które nie zostały uznane za godne uwagi przez dwie poprzednie w pełni automatyczne metody, ale z jakichś względów cieszyły się estymą osób nadzorujących pracę komputerów. Przykładem takiej serii danych dodanych "po uważaniu" jest wskaźnik zaufania konsumentów dla Niemiec.

 

ExMetrix5

 

Po zakończeniu procesu selekcji zmiennych wejściowych system przechodzi do etapu optymalizacji parametrów modelu. Stosowana jest metoda "symulowanego wyżarzania". Zacytuję autorów systemu:

"Jest to algorytm , który w procesie kolejnych iteracji poszukuje na tak zwanym zbiorze uczącym minimum błędu. Weryfikacja odbywa się na zbiorze testowym, który w tym przypadku tworzą notowania z ostatnich ośmiu miesięcy poprzedzających październik 2016. Algorytm wykazuje ponadto odporność na współliniowość zmiennych (choć pod tym kątem wyselekcjonowana grupa zmiennych jest zawsze dodatkowo weryfikowana). Nie ma też teoretycznego wymogu stosowania zmiennych stacjonarnych .

Model zawiera również moduł deterministyczny, co w tym przypadku oznacza uwzględnienie funkcji czasu, w tym uwzględnienia klasycznej dekompozycji zmiennej prognozowanej na trend i składnik cykliczny. W rezultacie wykonano dwa  modele o różnej postaci matematycznej.

Pierwszy – to prosty model liniowy.

Drugi - to model potęgowy , w którym oprócz współczynników optymalizowane są również wykładniki potęg."

 

Rezultaty działania obu modeli - liniowego i potęgowego - widać na poniższych obrazkach:

 

ExMetrix6

 

ExMetrix7

 

Jak widać oba modele sugerują wzrost DAX-a trwający przynajmniej do końca marca i sięgający okolic szczytu sprzed 1,5 roku (12374 pkt.). Za 5 miesięcy można będzie wrócić do tematu i ocenić jakość przedstawionych ExMetrixowych modeli dla DAX-a. Co ciekawe płynący z ich zachowania wniosek jest w miarę zbliżony - przynajmniej przez pierwsze pół roku - do tego, który pojawił się w moim poprzednim komentarzu: "Hossa do kwietnia, potem krach"

 

 

11:28, bialek.wojciech
Link Komentarze (290) »
wtorek, 18 października 2016

W styczniu ubiegłego roku analizując oczekiwane konsekwencje trwającego krachu cen surowców sformułowałem w odniesieniu do niemieckiego DAX następujące wnioski:

 

"Wnioski każdy może sobie wyprowadzić na własną rękę. Gdybym ja miał szukać cech wspólnych zachowania cen surowców i niemieckich akcji po obu historycznych momentach podejrzewanych o podobieństwo do obecnej sytuacji, to wskazałbym na następujące:

1) GSCI spadał bez większych korekt (ale były mniejsze) przez następne przynajmniej 9 miesięcy;

2) DAX zwyżkował bez większych korekt (ale były mniejsze) przez następne przynajmniej 5 miesięcy;

3) bessa na GSCI skończyła się najpóźniej po 17 miesiącach;

4) hossa na DAX-ie powinna skończyć się za 2 lata (odpowiednik bessy od marca 2000) - 2,5 roku (odpowiednik krachu od sierpnia 1987) czyli gdzieś w 2017-tym. 

5) w III kw. tego roku istnieje ryzyko wtórnego kryzysu analogicznego do kryzysu rosyjskiego, który nastąpił latem 1998 roku (ale po sygnale z 1985 roku niczego takiego nie było)."

 

Część z tych wniosków sprzed 21 miesięcy można już zweryfikować. GSCI rzeczywiście później nadal spadał przez następne przynajmniej 9 miesięcy (1), a bessa na rynku surowców skończyła się nie później niż po 17 miesiącach (3): ten indeks cen surowców zniżkował do stycznia 2016, a więc przez 12 miesięcy. DAX rzeczywiście zwyżkował później (+15,7 proc.), ale tylko nieco ponad 3 miesiące, a nie "przynajmniej pięć" (2). Później rzeczywiście doszło to tąpnięcia na rynkach, ale tym razem przyjęło ona najbardziej spektakularną formę nie w Rosji ale w Chinach (5). 

Do weryfikacji pozostał jeszcze ostatni punkt czyli 4-ty. 

Proponuję wrócić dziś do przesłanek stojących za ówczesnymi predykcjami i zrobić ich uaktualnienie. 

W stosunku do projekcji ze stycznia 2015 wprowadzę jedną zmianę. Wiemy już, że ceny surowców ustanowiły oczekiwany dołek 20 stycznia tego roku. Proponuję więc zsynchronizować obecny cykl z dwoma poprzednimi właśnie w datach dołków cen surowców tej klasy co styczniowy czyli w 21 grudnia 1998 oraz 11 lipca 1986.

Podstawę do dokonania takiej właśnie synchronizacji dają mi dwie przesłanki. Po pierwsze ostatni okres i właśnie koniec 1998 roku (po kryzysie azjatyckim i rosyjskim) oraz rok 1986 to czas najniższej w historii dostępnych danych 6-letniej dynamiki GSCI (ponad -30 proc.). Po drugiej tylko w tych 3 okresach GSCI spadał do poziomu 100-miesięcznego maksimum, co zilustrowałem na poniższym obrazku.

 

GSCIdoekKuznets1 

 

Krach cen surowców powinien dawać pozytywny impuls wzrostowy gospodarkom głównych krajów rozwiniętych będących głównymi konsumentami netto surowców. I tak się rzeczywiście stało w latach 1986-97 oraz latach 1999-2000. Porównajmy te - zsynchronizowane w dołkach GSCI -  impulsy wzrostowe do obecnego:

 

GSCIdoekKuznetsSP500cieki2GSCIdoekKuznetsDAXcieki31GSCIdoekKuznetsNikkeicieki4

 

A to projekcje uzyskane przez uśrednienie obu historycznych ścieżek po dołku cen surowców:

 

GSCIdoekKuznetsSP500projekcja5a

GSCIdoekKuznetsDAXprojekcja6
GSCIdoekKuznetsNikkeiprojekcja7

 

Projekcje jak projekcje, nie ma się co do nich modlić (w 2015-tym DAX miał rosnąć "przynajmniej 5 miesięcy", a rósł jedynie ponad trzy, jak gdyby spekulanci świadomi opisanych zależności próbując je wyprzedzić zdołali wpłynąć na zachowanie rynku). Ale wniosek jest jeden, pozytywny wpływ krachu cen surowców z lat 2014-2016 - skutkującego spadkiem dynamiki wskaźników inflacji i odsunięciem w czasie podwyżek stóp procentowych - na koniunkturę na rynkach akcji w krajach  rozwiniętych powinien utrzymać się do okolic kwietnia przyszłego roku (kiedy to rynki zaczną martwić się skutkami rosnącej inflacji). To sugeruje, że ewentualną słabość cen akcji w najbliższych tygodniach - dołek cyklu 40-tygodniowego wydaje się odległy o ok. 5 tygodni - powinno się wykorzystać do zakupów akcji w ich sezonowym dołku. W okolicach kwietnia 2017 rynkom akcji należeć się jednak będzie schłodzenie podobne do tego z października 1987 roku (największy jednodniowy spadek S&P 500 w historii) czy wiosny 2000, gdy krach nastąpił na rynku Nasdaq. Nad tym czy dalsze losy rynków przypominać będą te po październiku 1987 (powrót hossy) czy te po krachu na Nasdaqu z wiosny 2000 (2,5 roku bessy) proponuję zastanawiać się, gdy jakieś elementy powyższych predykcji się zmaterializują. 

 

19:48, bialek.wojciech
Link Komentarze (285) »
środa, 12 października 2016

Myślę, że ubiegłotygodniowy "flash crash" na funcie pozwala doprecyzować oczekiwania, co do przyszłego kursu brytyjskiej waluty. W tekście sprzed czerwcowego referendum proponowałem - w wypadku głosowania za wyjściem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej - posłużenie się analogią z pierwszym Brexitem czyli decyzją brytyjskiego rządu z września 1992 o wyjściu z Europejskiego Systemu Walutowego. Ta analogia pracowała bardzo dobrze przez pierwsze 2,5 miesiąca po referendum, ale ostatnio funt zaczął się być wyraźnie słabszy od oczekiwań wysnutych na podstawie tego precedensu sprzed 24 lat. 

 

EURGBPProjekcja1

 

W tekście z czerwca zwracałem też uwagę na bardzo regularny 8-letni cykl widoczny na wykresie USD/GBP, która to cykliczność sugerowała, że ewentualne opowiedzenie się brytyjskiego ludu miast i wsi za wyjściem Wielkiej Brytanii z UE byłoby idealnym pretekstem do ustanowienia - w kilka miesięcy później - kolejnego tego typu spektakularnego minimum funta względem dolara. 

 

USDGBPCykl8letni

 

Z projekcji kursu EUR/GBP opartej na analogii z pierwszym Brexitem sprzed 24 lat wynikało, że funt zrobi dołek względem euro w grudniu (za 38 sesji od dziś). 

Z 8 letniego cyklu wynikało, że dołek funta względem dolara powinien zostać ustanowiony ok. 8 lat po poprzednim z 23 stycznia 2009.

W okresie minionych 7 sesji USD/GBP wzrósł o ponad 6 proc. Podobna 7-sesyjna zmiana ponad 3 miesiące temu tuż po referendum przekroczyła 10 proc. Z podobnym zachowaniem USD/GBP  mieliśmy w okresie w okresie minionego pokolenia do czynienia jedynie dwukrotnie: 8 lat temu po upadku banku Lehman Brothers we wrześniu 2008 roku oraz i 24 lata temu po pierwszym Brexicie z września 1992. 

 

USDGBPSygnay

 

Jak widać te dwa - podobne do generowanego obecnie - historyczne sygnały pojawiły się w pobliżu dwu bardzo istotnych minimów ustanawianych przez USD/GBP w ramach cyklu 8-letniego. Projekcja kursu funta do dolara oparta na tych dwu precedensach wygląda tak:

 

USDGBPProjekcja2

 

Ta projekcja sugeruje, że pierwsza połowa grudnia - okolice oczekiwanej podwyżki stóp FED - to powinien być ostatni moment, by w miarę korzystnie zamienić dolary na funty. 

Jeśli chodzi o kurs funta względem złotego, to przyjrzałem się poprzednim epizodom spadku kursu GBP/PLN o ponad 20 proc. w przeciągu 11 miesięcy. W przeszłości zdarzyły się 4 takie sytuacje:

 

GBPPLN1

Trzy  z tych czterech historycznych fal spadku funta było do siebie bardzo podobnych. Gdyby również obecnie trwająca miała się ostatecznie okazać do nich zbliżona, to kurs funta osiągnąłby dołek w strefie 4,62-4,69 za 36-59 sesji, czyli w grudniu-styczniu (wobec 4,75 obecnie). Jeden przypadek był odmienny i przyniósł znacznie głębszy i dłuższy spadek kursu funta. Na poniższym obrazku zielonym prostokątem zaznaczyłem strefę kupna, a czerwonym strefę realizacji oczekiwanych później krótkoterminowych zysków (powyżej 5,22). 

 

GBPPLN2

Podsumowując: różne metody stosowane do różnych par walutowych sugerują nieco odmienne oczekiwane momenty ustanowienia przez kurs brytyjskiego funta dołka: analogia z Brexitem z 1992 roku grudzień jako dołek względem euro, 8 letni cykl na USD/GBP okolice stycznia jako minimum względem dolara, najnowsza projekcja USD/GBP najbliższe dni, a zabawy z historią GBP/PLN okres grudzień-styczeń. Nawet jednak z najnowszej projekcji sugerującej bliskość dołka funta względem dolara wynika, że do pierwszej połowy grudnia kurs funta zbyt daleko nie ucieknie, więc akumulację brytyjskiej waluty poprzedzającej późniejsze trwające do wiosny odbicie jej kursu powyżej poziomu 5,22 zł, można - jak się wydaje - prowadzić stopniowo z jej końcem celując w okolice oczekiwanej w grudniu podwyżki stóp FED. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

17:09, bialek.wojciech
Link Komentarze (272) »
wtorek, 04 października 2016

Barack Obama jest trzecim z rzędu prezydentem USA sprawującym swój urząd drugą kadencję (po Clintonie mężu i Bushu młodszym). Ten fakt można uznać za sygnał zachodzącej stabilizacji politycznej w USA - w okresie wcześniejszych 150 lat prezydent, którego nikt nie zabił, nie usunął z urzędu i który wygrał wybory dwukrotnie, ale nie zasiedział się pod pretekstem wojny do czwartej kadencji, zdarzał się rzadko. Łącznie z wymienioną wyżej trójką było takich przypadków tylko siedem - do tej grupy można doliczyć Reagana (1981-1989), Eisenhowera (1953-1961), Wilsona (1913-1921) i Granta (1869-1877). 

Z punktu widzenia rynku akcji koniec drugiej kadencji prezydenta kojarzy się ostatnio fatalnie. Dwa największe krachy giełdowe ostatnich dekad (spadek S&P 500 o 49-57 proc.) zaczęły odpowiednio pod koniec drugiej kadencji Clintona (marzec 2000) i pod koniec drugiej kadencji Busha młodszego (październik 2007). Proponuję sprawdzić, czy to uniwersalna reguła, to znaczy, czy każdy dwukadencyjny prezydent USA z okresu minionych 140 lat stosował się - świadomie lub nie - do maksymy "après nous, le déluge".

Na poniższym obrazku widać 7 ścieżek S&P 500 zsynchronizowanych na koniec września ostatniego roku drugiej kadencji. Jak widać aż tak ekstremalne przypadki jako bessy z lat 2000-2002 i 2007-2009 się już nie pojawiły, tym niemniej w 4 na 6 przypadków w lipcu pierwszego roku nowej kadencji prezydenckiej S&P 500 był przynajmniej 15 proc. niżej niż na koniec września roku wyborczego.

 

dwukadencyjny1

 

Uśrednienie tych 6 historycznych ścieżek indeksu daje projekcję, która robił dołek w marcu roku wyborczego w okolicach poziomu 1873 pkt. po czym wznawia wzrosty. Jak widać uśredniając słaby dla rynku akcji okres rozpoczyna się w lipcu trzeciego roku przed wyborami zaś kończy 4 miesiące po wyborach. 

 

dwukadencyjny2
Tą okołowyborczą słabość rynku akcji w okolicach końca drugiej kadencji słabość można zrozumieć przyglądając się zachowaniu dynamiki PKB w USA w tych okresach. Dysponuję danymi na temat PKB w USA  dopiero od 1948 roku, więc zaznaczyłem na poniższym wykresie październiki 1960, 1988, 2000 i 2008 roku. Jak widać w dwóch z tych czterech przypadków (1960, 2008) recesja w gospodarce już wtedy trwała, w jednym jej początek odległy był o 5 miesięcy (2000), a w jednym o 21 miesięcy (1988). 

 

dwukadencyjny2.5

 

Porównanie ówczesnych ścieżek zmiany rocznej PKB zsynchronizowanych na koniec II kw. roku wyborów wygląda tak:

 

dwukadencyjny3

 

To tego zestawienia można dodać informacje o gospodarczej depresji z lat 1920-21, która rozpoczęła się w ostatnim roku drugiej kadencji prezydenta Woodrawa Wilsona i o tzw. "Długiej Depresji" z lat 1873-1879, czyli z okresu drugiej kadencji Ulyssesa Granta i bezpośrednio po niej. 

Do tego schematu można nawet wciągać Franklina Delano Roosevelta, który został wybrany po raz pierwszy w 1932 roku a po raz drugi w 1936 roku i powinien zakończyć drugą kadencję na początku 1941 roku. Ktoś kto kupiłby S&P 500 na koniec września 1940 roku do kwietnia 1942 roku (4 miesiące po japońskim ataku na Pearl Harbor) straciłby 28 proc.

Jak widać rzeczywiście kończącego drugą kadencję prezydenta USA można podejrzewać o stosowanie podejścia typu "po nas choćby potop". 

Projekcja dynamiki PKB w USA oparta na uśrednieniu ścieżek wokół wyborów z 1960, 1988, 2000 i 2008 roku robi dołek już w II kw. 2017 roku, co pasuje do przedstawionej wyżej projekcji S&P 500 robiącej dołek w marcu przyszłego roku. 

Tyle zabawy historią. Muszę przyznać, że wnioski z niej wyciągnięte raczej nie pasują do mojego preferowanego scenariusza, w którym obecna sytuacja z grubsza przypomina tę z 1999 roku, co oznacza, że końca hossy na Wall Street można oczekiwać dopiero w przyszłym roku, a recesja nadejdzie w roku 2018-tym. Warto jednak zwrócić uwagę, że projekcja z poprzedniego wpisu sugerowała dołek S&P 500 w lutym. Proponuję więc pewien kompromis: wynikająca z cyklu Kuznetsa analogia z sytuacją z 1999 roku jest aktualna, S&P 500 jest obecnie 8 miesięcy po dołku z lutego tego roku, a więc w podobnej sytuacji jak w czerwcu 1999 w 8 miesięcy po dołku bessy z października 1998 (upadek LTCM po kryzysie azjatyckim i rosyjskim), czyli za miesiąc - w okolicach wyborów w USA (wygrywa Clinton żona?) - mamy odpowiednik lipca 1999 i S&P 500 będzie mógł zacząć 3 miesięczną korektę o ok. 12 proc. odpowiadającą tej z okresu lipiec-październik 1999. Później - czyli od lutego 2017 - można będzie dokończyć hossę odpowiednikiem 5-miesięcznej fali wzrostowej z okresu październik 1999-marzec 2000. W drugiej połowie 2017 roku rozpocznie się bessa. 

13:17, bialek.wojciech
Link Komentarze (315) »
czwartek, 22 września 2016

Janet Yellen została szefową FED 2,5 roku temu. W tym czasie doszło tylko do jednej podwyżki stóp (wczoraj FOMC znowu wstrzymał się z kolejną). To kontrastuje z zachowaniem jej trzech poprzedników - Paula Volckera, Alana Greenspana oraz Bena Bernanke - którzy - podobnie jak Janet Yellen - obejmowali stanowiska przewodniczącego Rezerwy Federalnej w 5 lat po poprzedniej recesji gospodarczej (szare pionowe paski na poniższym obrazku), ale w przeciwieństwie do niej od razu zabierali się pracowicie za wywołanie następnej, kontynuując bez zwłoki podwyżki stóp zapoczątkowane przez poprzednika. 

 

SzefowieFED1

 

Co ciekawe po 2,5 roku od objęcia stanowiska poprzedni szefowie FED byli już po końcu serii podwyżek stóp i zaczynali już stopy obniżać reagując na nowe spowolnienie gospodarcze. 

 

SzefowieFED2ciekistpFED

 

Jak widać stopy FED przy każdym kolejnym szefie FED z okresu minionego pokolenia były niższe, co można interpretować jako "stygnięcie" gospodarki USA po okresie wzrost tempa inflacji z lat 60-tych i 70-tych, a co ktoś dowcipnie skomentował za pomocą poniższego obrazka:

 

SzefowieFED2.1satyra

 

W przypadku 3 poprzednich szefów FED w 2,5 roku po objęciu przez nich stanowiska na rynku akcji trwała już w najlepsze nowa bessa, która kończyła się kolejno w 3 lata po objęciu stanowiska przez Paula Volckera, w 3 lata i 2 miesiące po objęciu stanowiska przez Alana Greenspana oraz w 3 lata i miesiąc po objęciu stanowiska przez Bena Bernanke. Po tych 3 latach-3 latach 2 miesiącach rozpoczynała się - w apogeum gospodarczej recesji wywołanej podwyżkami stóp - nowa cykliczna hossa na amerykańskim rynku akcji (sierpień 1982, październik 1990 oraz marzec 2009). 

 

SzefowieFED3koniecbessy

 

Można spekulować, że gdyby pani Yellen zachowywała się równie agresywnie jak jej poprzednicy podnosząc stopy zaraz po objęciu stanowiska, to obecnie też bylibyśmy w trakcie kolejnej recesji, a na Wall Street trwałaby regularna bessa, której zakończenia należałoby oczekiwać w 36-39 miesięcy po rozpoczęciu kadencji obecnej przewodniczącej FED czyli pomiędzy lutym a majem 2017 roku. 

Ponieważ jednak FED pod kierownictwem Janet Yellen zachowuje się znacznie bardziej "gołębio" niż jej poprzednicy, więc S&P 500 powoli odchyla się w górę od historycznego wzorca uzyskanego przez uśrednienie ścieżek indeksu wokół dat zmian na stanowiska przewodniczącego Rezerwy Federalnej. Obecnie jest już 20 proc. wyżej niż ta projekcja. 

 

SzefowieFED4.1projekcja

 

Podsumowując: wydaje się, że odmienna - znacznie bardziej ostrożna - w stosunku do tego z czym mieliśmy do czynienia w przeszłości polityka pieniężna obecnego FED w trakcie kadencji Janet Yellen powoduje wydłużanie się bieżącej - rozpoczętej w 2009 roku - fazy ożywienia gospodarczego w USA i odchylanie się ścieżki S&P 500 w górę w stosunku do historycznego wzorca zachowania w trakcie urzędowania kolejnego szefa FED. Alternatywnie - ta wersja wydaje się mniej prawdopodobna - wzorzec ten zachowuje swą ważność (nowy cykl wzrostowy rzeczywiście rozpocznie się w I półroczu 2017), a dotychczasowa "gołębia" polityka FED-u pod kierownictwem Janet Yellen jedynie spowodowała obserwowane złagodzenia fazy spadkowej cyklu (mamy w USA łagodne spowolnienie gospodarcze zamiast regularnej recesji). 

11:55, bialek.wojciech
Link Komentarze (295) »
czwartek, 15 września 2016

W latach 2011-2015 na rynku walutowym rozegrała się najsilniejsza od kilkunastu lat fala umocnienia dolara. Można ją wiązać z relatywnie szybkim w stosunku do innych rejonów rozwiniętych (strefa euro, Japonia) wyjściem gospodarki USA z kryzysu.

 

1umocnieniedolara20112015

 

Żadna gospodarka nie jest w stanie całkiem bezkarnie wytrzymać aprecjacji własnej waluty  o takiej skali. Dotyczy to również Stanów Zjednoczonych, których wzrost gospodarczy począwszy od I kw. 2015 roku zaczął słabnąć. Roczna dynamika PKB spadała przez 5 kolejnych kwartałów do II kw. br. włącznie.

 

2osabieniedynamikiPKBwUSAOd2015roku

 

Ostatnio 5 kolejnych kwartałów deceleracji tempa wzrostu gospodarczego w USA zdarzyło się w okresie III kw. 2007-IV kw. 2008 oraz w okresie II kw. 2000-III kw. 2001. Z tego punktu widzenia jesteśmy (we wrześniu 2015 czyli w 3 miesiącu kolejnego kwartału, następującego po 5 kolejnych kwartałach spadającej dynamiki PKB w USA) w sytuacji podobnej do tej z marca 2009 i grudnia 2001. Przez przypadek - lub nie - obie daty wypadły w 3-4 miesiące po początku silnej hossy na "wschodzących" rynkach akcji. 

 

2.2MSCIEMPo5KwaSpadkuDynPKBwUSA

 

Z punktu widzenia czegoś, co ja nazywam cyklem Kuznetsa (a co Amerykanie znają jako "Kuznets Swing"), poprzedzający to 4-letnie umocnienie dołek dolara względem jena z października 2011 roku  to odpowiednik podobnych minimów USD/JPY z kwietnia 1995 roku oraz października 1978 roku. 

 

3USDJPYKuznetsPoDokach

 

Na poniższym obrazku można porównać zaczepioną w dołku z 2011 roku projekcję kursu USD/JPY (kolor niebieski) uzyskaną przez uśrednienie ścieżek kursu wokół dołków dolara z 1995 (kolor zielony) i 1978 roku (kolor szary) z rzeczywistym zachowaniem kursu w latach 2011-2015. 

 

4USDJPYKuznetsPoDokachProjekcja

 

Jak widać projekcja sugerowała, że USD/JPY dojdzie prawie do 120 jenów w okolicach lutego 2015, a w rzeczywistości ruch osiągnął poziom 125 jenów w 4 miesiące później. Po wyższa projekcja sugerowała i nadal sugeruje, że późniejsze osłabienie dolara sprowadzi kurs USD/JPY w okolice 94,4 jenów (wobec obecnych 102,3), a cel ten ma zostać osiągnięty za ok. pół roku. Później dolar powinien się znowu umacniać przez następny rok-półtora (cel ok. 115 jenów). 

Tę dosyć starą już projekcję można zaktualizować wychodząc z założenia, że ubiegłoroczny szczyt USD/JPY to - w ramach cyklu Kuznetsa - odpowiednik szczytów z sierpnia 1998 oraz listopada 1982. 

 

5USDJPYKuznetsPoSzczytach

 

Oparta na tym założeniu projekcja USD/JPY (kolor niebieski) osiąga minimum za 3-6 tygodni (w okolicach terminu wyborów prezydenckich w USA?) na poziomie nieco ponad 94 jenów, po czym rośnie przez następnych 5 kwartałów do poziomu 110 jenów. 

 

6USDJPYKuznetsPoSzczytachProjekcja

 

Jak widać z obu projekcji - i tej starej i tej nowej - wynika, że następne kilka miesięcy powinno przynieść ustanowienie dołka USD/JPY w okolicach 94-95 jenów poprzedzającego trwający przez następny rok-półtora wzrostu kursu dolara do strefy 110-115 jenów.

Co mogłoby być powodem takiego umocnienia dolara? Po pierwsze spodziewane wznowienie przez FED podwyższania stóp procentowych. Po drugie przetrawienie przez gospodarkę USA skutków umocnienia dolara z lat 2011-2015 i przełamanie trwającego spowolnienia gospodarczego.

Najnowsze dane z ISM sugerują, że spowolnienie trwa nadal, ...

 

6.1PKBwUSAYoYRoCModelISM

 

... ale niektóre szacowne wskaźniki wyprzedzającego takie jak np. pokazany na obrazku poniżej sugerują, że przełamanie słabości jest już całkiem blisko (w latach 2007-2009 i 2000-2001 seria kolejnych spadków dynamiki PKB trwała odpowiednio 7 i 6 kwartałów). 

 

6.2PKBwUSAYoYRoCECRI

 

Oparte na cyklu Kuznetsa powyżej zaprezentowane projekcje kursu USD/JPY sugerują, że dolar już osiągnął w ubiegłym roku swój cykliczny szczyt względem jena i oczekiwany w latach 2017-2018 wzrost będzie jedynie korektą fazy spadkowej cyklu. 

Inaczej może być w przypadku euro. Taki przynajmniej wniosek można wysnuć z analizy dwu poprzednich cykli. Jak widać na poniższym obrazku, o ile w latach 1998-2002 oraz 1982-1985 dolar nie zdołał już ustanowić nowych szczytów wartości względem jena (wykres jest odwrócony), o tyle z łatwością mu się to udało względem euro. Innymi słowy to, co w latach 1999-2002 oraz 1982(84)-1985 było już tylko korektą w bessie dolara względem jena, było zarazem ostatnią - w obu przypadkach silną falą hossy dolara względem euro. 

 

7.0USDJPYEURUSD

 

Zsynchronizowana w - będących w mojej interpretacji swoimi odpowiednikami w ramach cyklu Kuznetsa - dołkach EUR/USD z marca 2015, sierpnia 1997 oraz sierpnia 1981 projekcja kursu tej pary walutowej wygląda tak:

 

7EURUSDKuznetsPoSzczytachProjekcja

 

Jak widać dosyć jednoznacznie sugeruje ona, że czas rozpoczętej w marcu ub. r. korekty wzrostowej EUR/USD już dobiegł końca i w miarę upływu czasu kurs EUR/USD zmierzać powinien powoli najpierw w stronę parytetu, a następnie w kierunku poziomu 0,8 gdzieś w 2018 roku. Biorąc pod uwagę przesunięcie w fazie pomiędzy cyklem w USA i strefie euro  (w USA stopa bezrobocia zaczęła spadać już od jesieni 2009, zaś w strefie euro dopiero od wiosny 2013 po wtórnym kryzysie strefy euro z lat 2010-2012), oraz kłopoty polityczne Unii Europejskiej związane z Brexitem, nie wydaje się być to scenariusz  całkiem nierealny. To opóźnienie cyklu gospodarczego w strefie euro względem cyklu w USA o jeden pełny cykl Kitchina sugeruje, że w strefie euro do pierwszych podwyżek stóp procentowych powinno dojść dopiero gdzieś tam w okolicach wiosny 2019. Zgodnie z konsensusem przez ten czas FED ma cały czas podnosić stopy procentowe. Ze względu na kalendarz wyborczy - np. wybory w najbardziej eurosceptycznej w Europie według ostatnich sondaży Francji - niestabilność polityczna w Unii Europejskiej i brak jasnej wizji jej dalszych losów powinna się utrzymywać sprzyjając osłabieniu euro. 

Podsumowując: przedstawiony - oparty na cyklu Kuznetsa - scenariusz wtórnego umocnienia dolara w latach 2017-2018 byłby najbardziej korzystny dla eksporterów ze strefy euro i Japonii. W związku z tym podczas ewentualnej słabości dolara w najbliższych tygodniach wywołanej niepewnością co do wyniku wyborów prezydenckich w USA i konsekwencji tego wyniku dla losów tego kraju, należy rozważyć akumulację akcji spółek z krajów strefy euro (głównie Niemiec) i Japonii nastawionych na eksport do USA. 

 

 

12:54, bialek.wojciech
Link Komentarze (171) »
czwartek, 08 września 2016

Gdy kilka miesięcy temu opisywałem proste kryterium pozwalające w przeszłości poprawnie identyfikować pierwsze fale wzrostowe cyklicznych "rynków byka" na WIG-u (w ramach cyklu Kitchina), jeden z komentatorów skrytykował to podejście uznając - poniekąd słusznie - że strategia spekulacyjna obejmująca jedynie sygnały kupna nie może być uznaną z w pełni użyteczną. Dziś więc przy okazji prezentacji zmodyfikowanej wersji sygnału kupna pozwalającą poprawnie rozpoznać początek cyklicznej "kitchinowej" hossy już po pierwszych 25 sesjach postanowiłem przedstawić strategię zamykania zajętych w ten sposób pozycji.

Ale najpierw sygnały kupna. Przyjąłem dwa proste kryteria: najpierw WIG musi robić wystarczająco istotny dołek a potem musi w 25 sesji odpowiednio wzrosnąć. To pierwsze kryterium jest dosyć zdroworozsądkowe - nowa hossa przychodzi po bessie, a bessa zwykle sprowadza indeks do istotnego minimum - ale oczywiście zawodzi na bardzo silnych rynkach, gdy faza spadkowa cyklu ma postać np. "fali pędzącej" tak jak w latach 2004-2005. Drugie kryterium jest mniej oczywiste - a co jeśli nowa hossa rozpocznie się powolnym mało dynamicznym wzrostem? Wtedy rzeczywiście proponowane podejście zawiedzie, tyle że jeszcze nigdy na GPW z czymś takim nie mieliśmy do czynienia. 

 

sk

 

Jak widać sygnał kupna z 18 marca na razie zawodzi: WIG jest na tym samym poziomie co wtedy, a po drodze było sporo nerwów. Można pocieszać się, że podobnie było w kilku wcześniejszych cyklach, gdy zaraz po pojawieniu się sygnały kupna przychodziła silna korekta znosząca dużą część pierwszego impulsu wzrostowego. 

Dodajmy teraz sygnały sprzedaży. Tu znów przyjąłem dwa proste warunki: pierwszym jest ujawnienie się znaczącej słabości rynku. Przyjąłem proste kryterium bessy: średnia 200-sesyjna zaczyna spadać. By jednak zabezpieczyć się przed pojawianiem się przedwczesnych sygnałów sprzedaży w początkowym okresie hossy (np. podczas typowej korekty kasującej dużą część pierwszej fali wzrostowej) dodałem drugi warunek: sygnał sprzedaży musi być poprzedzony - typowym dla hossy - wyraźnym pokazem siły rynku w tym przypadku wyjściem na odpowiednio znaczące maksimum. Takie podejście zawiedzie oczywiście na bardzo słabym rynku, kiedy wzrostowa fala cyklu prawie nie wystąpi. W dotychczasowej historii WIG-u z czymś takim nie mieliśmy jednak jeszcze do czynienia (nawet słaba hossa z lat 2012-2015 wyniosła WIG do 7-letniego maksimum). 

 

skss

 

Zaprezentowane podejście do sygnału sprzedaży pozwala wyeliminować wadę sygnału kupna, który nie dostrzega początku cyklicznej hossy wiosną 2005. Ponieważ rynek po sygnale kupna z października 2001 był generalnie bardzo mocny przez wiele lat, to sygnał sprzedaży według przyjętego kryterium pojawił się dopiero w grudniu 2008. W ten sposób sygnał kupna wiosną 2005 nie był do niczego potrzebny, bo system miał w tym czasie długą pozycję. 

W początkowych latach istnienia warszawskiej giełdy liczba sesji w tygodniu była mniejsza niż 5 (początkowo tylko jedna), ale dla zachowania zgodności z późniejszymi czasami przyjąłem, że w tygodniu było 5 dni sesyjnych z powtarzającymi się wartościami WIG-u w dniach, w których nie było sesji. Sygnał kupna z października 1991 był de facto błędny - ówczesny wzrost nie był początkiem hossy a jedynie silną korektą bessy, na szczęście sygnał sprzedaży przyszedł w porę pozwalając zamknąć pozycję z niewielkim zyskiem. 

Opisana prosta strategia spekulacyjna nastawiona na wykorzystanie możliwości oferowanych przez średnio 40-miesięczny cykl Kitchina byłaby w okresie istnienia GPW lepsza od WIG-u mniej więcej 6-krotnie (średnioroczna stopa zwrotu nieco ponad 25 proc.):

 

sksslo

 

Bawiąc się nią dalej można założyć, że zamknięcie długiej pozycji nie oznacza - tak jak powyżej - schowania gotówki pod materac, ale jest równoznaczne z otwarciem krótkiej pozycji, która z kolei zostanie zamknięta, gdy pojawi się nowy sygnał kupna. Tak zmodyfikowana strategia byłaby w okresie minionego ćwierćwiecza lepsza od WIG-u ok. 20-krotnie: startując z poziomu 1000 pkt. WIG miał dziś wartość 48129 pkt., zaś linia kapitału opisanej strategii przekraczała jeden milion. To oznacza średnioroczną stopę zwrotu przekraczająca 30 proc. 

 

sksslols

Oczywiście nie ma na GPW możliwości otwierania krótkich pozycji na WIG-u (można próbować ten brak substytuować krótką pozycją na kontraktach na WIG-20), więc powyższe jest jedynie pouczającą ciekawostką. Prawdę powiedziawszy nawet otwieranie długiej pozycji na WIG-u jest kłopotliwe (indeks składa się z kilkuset spółek), ale bardziej chodziło mi tu o ilustrację idei niż na gotowy przepis na maszynkę do robienia pieniędzy. 

Prawdą jest też, że nawet jeśli opisana strategia oparta jest na 4 prostych kryteriach, to jednak uzyskany wynik jest wynikiem lekkiej optymalizacji (ręcznej). Nie może to być wielki zarzut, bo w końcu kto chciałby zajmować się strategiami z założenia i celowo nieskutecznymi, ale oczywiście każdy, kto miał jakieś doświadczenie z mechanicznymi strategiami, wie, że ich zachowanie w przyszłości może odbiegać od historii, na podstawie której dana strategia została opracowana.

W praktyce dobrze zarządzany portfel spekulacyjny powinien być obsługiwany przez wiele - opartych na możliwie zróżnicowanych założeniach - strategii o podobnie dobrych parametrach historycznych, z których każda odpowiedzialna byłaby jedynie za niewielką część portfela.

Oczywiście nie wiadomo obecnie, czy marcowy sygnał kupna przyniesie ostatecznie zysk tak jak 7 poprzednich. Tak powinno być, jeśli obecny cykl okaże się "typowy", ale ponieważ ostatnie lata obfitowały w nietypowe zachowania rynków, więc zachowanie względnej ostrożności nie zaszkodzi. 

 

19:50, bialek.wojciech
Link Komentarze (248) »
piątek, 02 września 2016

Zainspirowany komentarzem zamieszczonym na blogu pana cyfrowyja postanowiłem przyjrzeć się perspektywom demograficznym świata z punktu widzenia "wskaźnika obciążenia demograficznego" (po angielsku "total dependency ratio"). Wskaźnik ten obliczany jest jako relacja pomiędzy liczbą dzieci i starców w społeczeństwie a liczbą osób w wieku produkcyjnym. Korzystając z danych ONZ przyjrzałem się dostępnym wartościom tego wskaźnika dla 30 największych obecnie gospodarek świata w okresie od 1950 do 2010 roku oraz prognozom dla lat 2015-2100. Dane dostępne są w 5-letnich interwałach. Dla każdego z nich zrobiłem ranking uwzględniający wielkość wskaźnika obciążenia demograficznego dla danego roku.

Co było dla mnie zaskoczeniem kolejne kraje, które w tym rankingu zajmowały pierwsze miejsca (miały najniższą spośród analizowanej 30-tki wartość "total dependency ratio"), okazały się być krajami kojarzonymi w swoim czasie z gospodarczym sukcesem. Były to kolejno:

Niemcy w latach 1950-1960

Japonia w latach 1965-1970

Rosja w latach 1975-1980

Niemcy ponownie w roku 1985

Japonia ponownie w roku 1990

Korea Południowa w latach 1995-2000

Chiny w latach 2005-2010. 

 


 

Jeśli chodzi o Niemcy to lata powojenne określane są tam jako Wirtschaftswunder - "cud gospodarczy". Sukces Japonii kulminujący w szczycie gospodarczego boomu w 1990 roku (dokładnie wtedy, gdy kraj ten po raz ostatni był liderem mojego zestawienia) również jest oczywisty. Nieco bardziej skomplikowany jest przypadek Rosji/ZSRR, ale pamiętajmy, że lata 70-te były okresem, kiedy po klęsce Amerykanów w Wietnamie ZSRR osiągnął szczyt swej potęgi (kulminujący inwazją na Afganistan i olimpiadą w Moskwie) i mało kto wtedy myślał o rozpadzie radzieckiego imperium (podobnie jak obecnie mało kto traktuje poważnie scenariusze przewidujące Chinageddon). Gdy po krachu z początku lat 90-tych Japonia przestała być liderem gospodarczym świata, jej miejsce zajęły "azjatyckie tygrysy", do których zaliczano Koreę Południową. Po kryzysie w Azji Południowo-Wschodniej miejsce tych krajów w światowym systemie gospodarczym zajęły i - z pojawiającymi się ostatnio problemami - dzierżą je do tej pory Chiny. 

Nawet pobieżna analiza tego zestawienia narzuca myśl, że źródło gospodarczego sukcesu jest banalnie proste: relatywnie mały udział w populacji - nieproduktywnych - dzieci i starców. Druga myśl jest taka: duże straty wojenne (szczególnie duże straty wśród mężczyzn w wieku poborowym) skutkują z czasem spadkiem liczny starców, podobnie jak "polityka jednego dziecka" prowadzi do - czasowego - spadku udziału nieproduktywnej części społeczeństwa. 

Postanowiłem sprawdzić, czy hipotezę o korzystnym wpływie niskich wartości wskaźnika obciążenia demograficznego da się przerobić na skuteczną strategię inwestycyjną. Strategia oparta była na 5-letnich inwestycjach na rynku akcji kraju, który na koniec danej 5-latki będzie liderem tego zestawienia (będzie miał najniższą wartość "total dependency ratio"). Ponieważ ONZ publikuje prognozy, więc wiadomo  kto z dużym prawdopodobieństwem będzie liderem w przyszłości. Z braku danych musiałem zrezygnować z uwzględnienia zysków z niemieckiego rynku akcji w latach 50-tych. Problem miałem też z komunistyczną Rosją/ZSRR, ale poradziłem sobie z tym zastępując ją w latach 70-tych krajami, które w rankingu zajmowały drugie miejsce - najpierw Japonią, a w drugiej połowie dekady Kanadą. Wyniki przeliczałem na amerykańskie dolary i porównałem do stopy zwrotu z S&P 500. 

 

 

Po 55 latach działania przestawionej strategii jej wynik okazał się prawie 3-krotnie lepszy od zysku, który otrzymalibyśmy trzymając w latach 1960-2015 S&P 500. To rezultat z pewnością zachęcający do dalszych badań. Oczywiście z racji na niewielką liczbę dokonanych transakcji może to być przypadek. Wśród tych 6 epizodów trzy były bardzo udane (dwukrotnie Japonia i raz Chiny), jeden był neutralny (Kanada) a dwa były wpadkami (Niemcy i Korea Południowa). 

Gdyby uzyskany rezultat potraktować poważnie, to nasuwa się pytanie o to, które kraje w przyszłości liderować będą światu pod względem najkorzystniejszej (najniższej) proporcji pomiędzy udziałem w społeczeństwie dzieci i starców a udziałem ludzi w wieku produkcyjnym. Odpowiedź - opartą na prognozach ONZ - zaznaczyłem na poniższym obrazku. 

 

 

Jeszcze w 2020 roku siłą rozpędu na pierwszym miejscu pojawia się ponownie Korea Południowa. Kraj ten to specyficzny przypadek - w rezerwie mają podobnie jak Niemcy ćwierć wieku temu - zjednoczenie z komunistyczną częścią kraju, ale pomiędzy 2020-tym a 2065-tym kraj ten ma według prognoz przenieść się z pierwszego na ostatnie miejsce tego rankingu jako jedyny osiągając wskaźnik obciążenia demograficznego przekraczający 100 proc. (na każdego potencjalnie pracującego przypadać będzie jedno dziecko lub - w większości - starzec). 

Po 2020-tym akcja przeniesie się już do końca stulecia na południe: liderami tego zestawienia są Iran (2025-2040; może dlatego Amerykanie zaczęli się ostatnio przymilać do tego kraju? tuż za Iranem plasować się ma Arabia Saudyjska), RPA (2045-2060; na drugim miejscu Indie), Pakistan (2065-2080; pod koniec tego okresu na drugim miejscu pojawiają się Filipiny; wysoko jest też Indonezja) oraz Nigeria (2085-2100), która ostro inwestuje w swoją świetlaną przyszłość produkując masę dzieci, co daje jej obecnie ostatnie miejsce w rankingu. 

Jeśli hipotezą łącząca niskiego wartości "total dependency ratio" z sukcesem gospodarczym ma w sobie chociaż trochę sensu, to z prognoz tych wynika, że w dalszej części obecnego stulecia aktywność gospodarcza będzie się stopniowo przenosić na południe: głównie do krajów muzułmańskich i do Afryki. 

Jak by się ktoś pytał, to w Teheranie od 1967 roku funkcjonuje giełda papierów wartościowych, która według WIKIPEDII była "one of the world's best performing stock exchanges in the years 2002 through 2013". 

Oczywiście można postawić pytanie, czy kraje południa - ze względu na kulturową specyfikę na przykład - będą w stanie powtórzyć sukces krajów północnych osiągnięty w sprzyjających warunkach demograficznych. Na raz na Bliskim Wschodzie rozkręca się powoli konflikt, który może stać się ostatecznie tamtejszym odpowiednikiem wojny 30-letniej. Zresztą można podejrzewać, że kraje północy będą takim scenariuszom sprzyjać, wiedząc, że pokój w rejonie przyniósłby być może napędzany sprzyjającą demografią okres prosperity, który przesunąłby gospodarczy środek ciężkości świata zdecydowanie na południe. 

A co z Polską? Wartość wskaźnika obciążenia demograficznego dla naszego kraju zaznaczyłem na powyższym wykresie pogrubioną czarną linią (prognozy na szaro). Obecnie jest z nami całkiem nieźle. W 2010 roku Polska ze wskaźnikiem tuż poniżej poziomu 40 proc. znajdowała się w pierwszej 5-tce tego zestawienia (w wieku produkcyjnym są dwa wielkie demograficzne boomy urodzeń ze szczytami odpowiednio w 1955 i 1983). Niestety następne 50 lat ma przynieść w naszym kraju katastrofalny wzrost relacji pomiędzy potencjalnie pracującymi a osobami nieproduktywnymi i w 2060-tym Polska znajdzie się wraz z Koreą Południową i Japonią w pierwszej trójce krajów o najwyższej wartości "total dependency ratio". W tym doborowym towarzystwie mają znaleźć się też Włochy i Hiszpania. 

W powyższym kontekście zrozumiałe stają się próby podniesienia dzietności takie jak wprowadzony przez rząd program 500+. Ponieważ pokolenie powojennego boomu demograficznego zacznie opuszczać rynek pracy po 2020 roku, to dzieci mające tą lukę uzupełnić powinny były się zacząć rodzić już w okolicach 2005 roku. Program wydaje się więc spóźniony (zresztą nie wiadomo na ile okaże się skuteczny, a jeśli tak, to czy zapłacona cena - wzrost długu publicznego - okaże się tego warta), chociaż z drugiej strony i pokoleniowy kryzys po 2007 roku i nadwyżki siły roboczej, które Polska w ostatniej dekadzie eksportowała do innych krajów, raczej nie skłaniały do myślenia o dalszej przyszłości. 

Oczywiście skutki nadchodzącej w okresie najbliższych 50 lat katastrofy demograficznej można będzie jakoś tam łagodzić sprowadzając do domu emigrantów ekonomicznych z ostatnich lat (ale czy będą chcieli wrócić?), wydłużając wiek emerytalny (ale rząd zmierza zdaje się w przeciwną stronę), skracając okres edukacji dzieci ("te całe studia to marnotrawstwo czasu"), sprowadzając imigrantów (najlepiej Europejczyków z krajów sąsiednich albo tych uciekających z zachodu Europy przed tamtejszymi imigrantami) czy zwiększając partycypację w rynku pracy (za PRL-u była znacznie wyższa niż obecnie). Niestety wszystko wskazuje na to, że rzeczywiście lepiej już było. 

Wydaje się zresztą, że dotyczy to świata jako całości, bo wartość wskaźnika obciążenia demograficznego dla świata według prognoz ONZ właśnie kończy swój wielopokoleniowy spadek.

 


 

P.S. Pani  ulica_mainstreet przypomniała przy okazji koncepcję związku Inverse Dependency Ratio z cenami nieruchomości. Prezentację banku centralnego Japonii na ten temat z 2011 roku można znaleźć tutaj: "Population Ageing, Macroeconomic Crisis and Policy Challenges and Policy Challenges", Kiyohiko G. Nishimura.


14:34, bialek.wojciech
Link Komentarze (363) »
piątek, 26 sierpnia 2016

W lipcu stopa bezrobocia w naszym kraju spadła do najniższego poziomu od ćwierć wieku

 

Odległość pomiędzy 3-ma szczytami stopy bezrobocia z lipca 1994, lutego 2003 i lutego 2013 oraz pomiędzy dwoma dołkami stopy bezrobocia z lipca 1998 i października 2008 to średnio 9 lat i 7 miesięcy. Na tej podstawie następnego dołka tego parametru należałoby oczekiwać w okolicach maja 2018 roku. 

Cykliczny spadek tego parametru trwał do lipca przez 3 lat i 5 miesięcy. Podobny do obecnego (sierpień 2016) wiek dwie fazy spadkowego w poprzednich cyklach osiągały odpowiednio w styczniu 1998 i sierpniu 2006. Na razie ścieżka stopy bezrobocia trzyma się projekcji uzyskanej przez uśrednienie przebiegu spadku tego wskaźnika podczas dwu poprzednich cykli. Gdyby nadal tak się działo, to następny cykliczny dołek stopy bezrobocia wypadnie w okolicach października 2018 roku. 

 


 

Jeśli okres dobrej koniunktury w polskiej gospodarce - bo trwający spadek wysokości stopy bezrobocia sugeruje, że z koniunkturą gospodarczą nie jest aż tak źle - dotrwa do 2018 roku, to oznaczać to będzie, że Polska gospodarka rosnąć - bez recesji - będzie przez kolejne 26 lat. Innym krajem, który od 1992 roku nie zaznał recesji jest Australia.

 

 

Australijczycy już w ubiegłym roku ekscytowali się możliwością pobicia przez ich gospodarkę rekordu długości ożywienia gospodarczego ustanowionego w ostatnich dziesięcioleciach przez Holandię, która nie zaznała recesji w latach 1982-2008. 

 

 

Jest jasne, że gospodarka Australii ten okres prosperity zawdzięcza w dużej mierze popytowi generowanemu przez fenomenalny wzrost Chin w ostatnim ćwierćwieczu. Ewentualny kryzys gospodarczy w Chinach zapewne zatopiłby australijską "zielona wyspę". Ja konsekwentnie trzymam się hipotezy, że ChRL podążą z pokoleniowym opóźnieniem ścieżką ZSRR. Historię obu krajów można synchronizować za pomocą dat powstania obu krajów (1922, 1949), dat "wielkiego głodu" wyznaczający momenty przejścia do forsownej industrializacji dokonywanej kosztem chłopstwa (1932-33, 1958-61) czy wyznaczających zachłyśnięcie się własną potęgą dat organizacji igrzysk olimpijskich (1980, 2008). Jak nie liczyć Chinageddon wypada w latach 2018-2019. 

Powyższe napisane zostało oczywiście na pół serio, ale rozpędzający się w Chinach wzrost cen nieruchomości, traktuję jako typową dla  schyłkowych okresów koniunktury ucieczkę systemu we wzrost zadłużenia gospodarstw domowych (via kredyty hipoteczne) podobną do tej, która nastąpiła w USA w latach 2003-2007 po krachu giełdowych z lat 2000-2002. 

Australijczycy powinni w takim scenariuszu mocno ucierpieć, ale jak uczy historia cen akcji australijskich przedsiębiorstw w okresie minionych 140 lat, tamtejszy kapitalizm i z tego szoku powinien się raczej prędzej niż później otrząsnąć. Z drugiej strony szkoda, że my do tej zabawy dołączyliśmy tak późno:

 


 

Jeśli nałożyć ścieżki dynamiki PKB w Polsce od 1992 i Holandii od 1982 roku, synchronizując obie serie danych w II kw. 1982 (kiedy Holandia wyszła z recesji notując dodatnie tempo wzrostu PKB r/r) i II kw. 1992 (kiedy z recesji wyszła Polska) to uzyskany obraz nie będzie zbyt optymistyczny. W tej analogii ujemna dynamika PKB pojawia się już w IV kw. przyszłego roku. 

 

Osobiście jestem większym optymistą, a ten optymizm opieram między innymi na relatywnie mało agresywnej w obecnym cyklu polityce FED (dziś po południu z przemówienia Janet Yellen w Jackson Hole dowiemy się o tej polityce nieco więcej). W obu poprzednich cyklach stopa bezrobocia w naszym kraju zaczynała rosnąć w 4 lat 4 miesiące - 4 lata 6 miesięcy po rozpoczęciu przez FED podnoszenia stóp procentowych. Tyle czasu zajmowało FED-owi w obu tych cyklach wyprodukowanie jakiegoś spektakularnego bankructwa (Rosji w sierpniu 1998 i Lehman Brothers we wrześniu 2008), który to kryzys finansowy uruchamiał falę wzrostu bezrobocia w Polsce (od sierpnia 1998 i od października 2008). Obecnie FED zaczął podnosić stopy w grudniu ub. r., co na podstawie doświadczeń poprzednich cykli pozwala mieć nadzieję, że negatywne skutki tej zmiany kierunku polityki pieniężnej ujawnią się na naszym rynku pracy dopiero w okolicach początku 2020 roku. 

 

 

Oczywiście stałoby się tak w optymistycznym scenariuszy, w którym obecne ożywienie gospodarcze w USA okaże się dłuższe niż powojenny rekord ustanowiony w latach 1991-2001. Wyrównanie rekordu lat 90-tych oznaczałoby początek nowej recesji w USA w 2019 roku. 

 

 

Podsumowując: w bazowym scenariusz "dobre czasy" powinny potrwać do 2018 roku, co daje przynajmniej kilkanaście miesięcy na dokończenie rozpoczętej w styczniu cyklicznej hossy na krajowym rynkach akcji (i innych EM). 

12:53, bialek.wojciech
Link Komentarze (194) »
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 37